Kippen en hanen als huisdieren

Kippen moet je in groepjes (toompjes) houden. Je kunt één haan houden en daar meerdere hennen bij zetten of alleen hennetjes houden. Meerdere hanen bij elkaar krijgen snel ruzie, want ze willen allemaal de baas zijn. Een haan bij een toompje hennen zetten heeft een aantal voordelen. Zo zorgt hij voor rust onder de hennen en een gemoedelijke sfeer. Ook waakt een haan over zijn vrouwen en waarschuwt hij hen voor gevaar zoals katten en roofvogels.

In Nederland zijn maar liefst 170 kippenrassen. Iedere kip en ieder ras heeft eigen karaktertrekken. Welke combinatie je ook kiest, zorg ervoor dat iedere kip voldoende ruimte heeft om haar eigen ding te doen en dat de dieren qua karakter overeenkomen. Houd er daarnaast rekening mee dat kippen van verschillende groottes andere eisen stellen aan hun zitstokken en formaat van het verblijf en de legnesten.

Heb je nieuwe kippen? Houd deze minimaal twee maar bij voorkeur vier tot zes weken apart in quarantaine en laat de ontlasting onderzoeken op parasieten. Zo voorkom je dat de nieuwelingen parasieten overbrengen op de andere kippen.

Hoe maken de kippen voor het eerst kennis met elkaar? Vaak helpt het als de nieuwe kippen bij de andere kippen in het nachthok worden gezet als het donker is en de kippen op stok zijn gegaan. Dit leidt ertoe dat ze makkelijker geaccepteerd worden. De dagen erna zijn er mogelijk ruzies om de rangorde te bepalen, dat is normaal gedrag. Het is belangrijk dat er voldoende vluchtroutes zijn zodat de dieren elkaar niet kunnen verwonden.

• Werk de binnenkant van het hok af met glad (plaat)materiaal. Tegen bloedluis helpt het om het verblijf regelmatig met witte kalk te behandelen.

• Gebruik beton als bodem en leg er bodembedekking (bijvoorbeeld gehakseld stro, beukenhout of vlas) op. De bodembedekking moet goed absorberen en niet te stoffig zijn.

• Plaats zitstokken (rechthoekig tot ovaal, het liefst uitneembaar i.v.m. schoonmaken) op dezelfde hoogtes. Een kip wil namelijk hoger zitten dan zijn hokgenoten en kan gaan vechten om dat hoogste plaatsje te bemachtigen. De hoeveelheid, breedte van het bovenvlak en de hoogte van de zitstokken is afhankelijk van het ras. Voor kleine kippenrassen moet het bovenvlak zo’n 4 cm breed zijn en moeten de stokken 80 cm hoog hangen. Hierbij passen zo’n vier tot vijf kippen per meter zitstok. Aan de andere kant hebben zware kippenrassen zitstokken met een breedte van 7 cm nodig die op 15 cm hoogte hangen. Van deze rassen passen er zo’n twee tot drie kippen per meter zitstok.

• Bevestig mestplankjes enkele centimeters onder de zitstokken. Zo blijft de bodembedekking langer schoon.

• Houd twintig tot zestig centimeter hoogte aan voor de opening van het nachthok. Zo voorkom je tocht langs de grond. De opening kun je afsluiten als je kippen eenmaal op stok zijn.

• Plaats een loopplank naar de opening van het nachthok. Maak om de tien centimeter een dwarslatje zodat de kippen voldoende grip hebben.

• Leg een elektra-aansluiting aan waarop je verlichting en een drinkbakwarmer voor als het vriest kunt aansluiten. Voor de leg heeft een kip minimaal tien uur licht nodig en acht uur duisternis voor de slaap. Kies géén tl-balk. Kippen raken gestrest, omdat ze geknipper van dit licht waarnemen.

• Plaats legnesten op een ruime, comfortabele, rustige en donkere plek. De legnesten dienen daarom minimaal 30 x 30 x 40 cm groot te zijn voor kleine rassen, en voorzien van een krant met een laagje hooi, stro (dit kan wel weer stoffig zijn) of ander strooisel, zoals tabaksstelen (liever niet bij erg jonge kippen). Er moet tenminste één legnest per drie hennen zijn. Verder is het belangrijk dat alle legnesten van hetzelfde formaat zijn en op dezelfde hoogte hangen (10 tot 40 cm van de grond), anders kan er concurrentie ontstaan.

• Neem een overdekte buitenren. Zo kan er geen ontlasting met eventuele ziekteverwekkers van wilde vogels in het verblijf vallen. Daarnaast bescherm je je dieren tegen roofdieren.

• Zet een stenen voedselbak neer of neem een silo of trog als je een grote groep kippen hebt. Gebruik stevige en verhoogde waterbakken, zodat het water schoon blijft, eventueel met drinkbakverwarmer om bevriezen in de winter tegen te gaan. Een hangende drinkklok kan ook worden gebruikt.

• Zorg voor een betonnen of tegelbodem. Daar komt een laag van minstens twintig centimeter schoon zand op. Neem je geen harde ondergrond? Zorg er dan voor dat er geen regenwater in de ren kan lopen door de grond in de ren hoger te maken dan de grond eromheen. Let op: in dit geval kunnen roofdieren een gang graven onder het gaas door.

• Zet een bak met schoon wit zand neer waarin de kippen kunnen stofbaden voor de verzorging van hun verenkleed en tegen parasieten. Voor kleine rassen is een bak van 55 x 55 cm voldoende, terwijl grote rassen 100 x 100 cm nodig hebben. De rand moet zo'n 20 cm hoog zijn.

• Zorg voor begroeiing, want kippen zijn bosdieren en hebben liever een dichtbegroeide omgeving dan een kale vlakte. Denk aan boomstronken, struiken, planten en bomen. Bomen bieden de kippen beschutting tegen slecht weer, schaduw als het warm is, en kunnen zorgen voor een veiliger gevoel omdat de kippen minder zichtbaar zijn voor roofvogels. Bepaalde planten trekken insecten aan, welke de kippen weer kunnen eten. Let er wel op dat de soorten die je plant, niet giftig zijn voor kippen. Een strobaal in de ren is eveneens leuke verrijking voor de kippen. Ook bestaan er kippenspeeltjes.

Een goede gezondheid van je kippen valt of staat met een goede hygiëne. Enkele tips om het verblijf en de leefomgeving van je kippen schoon te houden:

• Krab dagelijks de mestplank af.
• Raap dagelijks de eieren en haal voedselresten weg.
• Was de waterbakken dagelijks en doe er schoon water in.
• Verwijder regelmatig de uitwerpselen (binnen en buiten).
• Vervang het zand in het zandbad regelmatig.
• Maak de zitstokken schoon als ze vies zijn (minimaal eens per twee weken).
• Behandel mestplanken en zitstokken met een desinfecterend middel (minimaal eens per twee weken).
• Maak de voerbakken goed schoon (minimaal eens per twee weken).
• Desinfecteer de legnesten. 's Zomers eens per maand, 's winters eens per twee maanden. Het stro in de legnesten kun je eens per maand – of vaker indien nodig – verversen.
• Verschoon de bodembedekking van het nachthok in zijn geheel en reinig de vloer met een geschikt desinfecterend middel (eens per één tot vier maanden). Tip om te controleren of de bodembedekking kan blijven liggen: het strooisel moet altijd droog aanvoelen en mag niet naar ammoniak ruiken.
• Graaf eens per jaar een laag van circa twintig centimeter af in de buitenren. Vul vervolgens aan met schoon zand.
• Wit eenmaal per jaar het binnenhok met kalk.

Parasieten zijn vaak de boosdoeners van gezondheidsproblemen bij kippen. We hebben het dan over inwendige parasieten zoals wormen en en coccidiën, en uitwendige parasieten zoals luizen, mijt en vlooien. Infectie van een bloedluis (een diertje dat eigenlijk een mijt is) kan leiden tot bloedarmoede. Bloedluizen verstoppen zich overdag in spleten en kieren van het verblijf, onder zitstokken, legnesten en voerbakken, en in het strooisel. 's Avonds en 's nachts slaan ze toe.

Ook kalkpoten worden door een mijt veroorzaakt. Tussen de schubben op de poten ontstaan vuilwitte, droge korsten. Kalkpoten kan de kip belemmeren in het lopen.

Ziektes aan het ademhalingsstelsel komen regelmatig voor. Deze worden vaak veroorzaakt door overbevolking, tocht en een slechte hygiëne.

Vogelgriep is zeer besmettelijk en dodelijk. De ziekte wordt veroorzaakt door een virus waarvan verschillende varianten bestaan. Sommige varianten van het virus zijn ook besmettelijk voor mensen (zoönose). Met vogelgriep besmette vogels scheiden het virus uit via hun luchtwegen, oogvocht en ontlasting. Een vogel met vogelgriep herken je aan de volgende symptomen:

• Sloom en stil
• Gevolgd door problemen met ademen
• Diarree
• Oogontsteking
• Plotseling overlijden
  

Afschermplicht

Houd bij een vogelgriepuitbraak rekening met een eventuele afschermplicht voor jou als kippenhouder (zie ook RVO.nl). Meer informatie over vogelgriep lees je op onze FAQ-pagina.

Het advies is om regelmatig het mest van je kippen te laten onderzoeken door een dierenarts en alleen te behandelen als uit het mestonderzoek blijkt dat dat nodig is. Heb je nieuwe kippen? Houd deze minimaal twee maar bij voorkeur vier tot zes weken apart in quarantaine en laat de ontlasting onderzoeken op parasieten. Zo voorkom je dat de nieuwelingen parasieten overbrengen op de andere kippen.